“Ἐπί τό ὀρθόν. Ονοματοδοσία και όχι Ονοματοθεσία. Η αποδεικτική διαδικασία”

 

Του Ηλία Σακαλή
Το μεν εκ του «ὂνομαδίδωμι», το δε εκ του «ὂνοματίθημι». Όταν ο Ιερέας βαπτίζει ένα παιδί, του δίνει το όνομα, π.χ. Λάμπρος. Δεν του θέτει το όνομα Λάμπρος. Δε θέτω όνομα. Δίδω όνομα. Ο Λαός μας λέει: Τι όνομα του δώσατε;
Δε λέει τι όνομα του θέσατε.

Το όνομα δεν είναι καπέλ(λ)ο να το θέσεις στο κεφάλι… Πιστεύω πως βαθμηδόν φαίνεται ότι βαίνει αποδεικτικά απορριπτόμενη η ρίζα ή το πρωτόθετο «τίθημι» και συνεπώς η φράση «ὂνοματίθημι» και επομένως ο όρος «ονοματοθεσία», ενώ αντίθετα εξέρχεται ενισχυμένη η ρίζα ή το πρωτόθετο «δίδωμι» και η φράση «ὂνομαδίδωμι» και «ἐν ταὐτῷ» ο όρος «ονοματοδοσία». Όταν ονοματίζειs ένα δρόμο, μία οδό, με την πράξη σου αυτή δίνεις τιμές, απoνέμεις τιμές – δε θέτεις τιμές – σε έναν επιστήμονα, σε έναν εφευρέτη, σε έναν ήρωα, ή αναγνωρίζεις ένα ιστορικό γεγονός, ένα τοπωνύμιο, έναν ευεργέτη κ.λ.π. Όμως παραμένει το ερώτημα, πώς υπάρχει σε κάποια λεξικά, και μάλιστα ουκ ολίγα, ο όρος «ονοματοθεσία», τα οποία, χωρίς να ορρωδώ, κατ’ επιλογήν αναφέρω:

  1. Μέγα λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης των HENRY LIDDELL και ROBERT SCOTT.
  2. Λεξικόν Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης του Ιω. Σταματάκου.
  3. Ετυμολογικό Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Νικ. Ανδριώτη.
  4. Αντιλεξικόν ή Ονομαστικόν της Νεοελληνικής Γλώσσας του Θ. Βοσταντζόγλου.
  5. ΠΡΩΪΑΣ, Λεξικό Νεοελληνικής Γλώσσας του Σταμ. Δημητράκου.
  6. Λεξικόν των ρημάτων της Αττικής Πεζογραφίας του Γ. Παπανικολάου.
  7. Ελληνικό Λεξικό των Τεγόπουλου-Φυτράκη.
  8. Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό “Το Παπυράκι” του Πάπυρος LAROUSSE.
  9. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Παύλου Δρανδάκη.

Πιστεύω ότι, διότι το όνομα που δίδεται δια πρακτικού από μία επίσημα και αρμοδίως διορισμένη επιτροπή σε μία οδό αναγράφεται κατόπιν σε μία πινακίδα και στη συνέχεια τοποθετείται η πινακίδα αυτή επί τοίχου ή επί στύλου, έτσι προέκυψε ο όρος ονοματοθεσία.

Όμως η πράξη της τοποθέτησης, τουτέστιν η ονοματοθεσία, είναι υστερογενής και υστερόχρονη και δε δύναται να αντικαταστήσει τον όρο ονοματοδοσία, που είναι πράξη πρωτογενής και προτερόχρονη.

Πρώτα δίνεις το όνομα και κατόπιν αναγράφεις αυτό σε πινακίδα και στη συνέχεια την τοποθετείς.

Ο παπάς, κατά τη βάπτιση, πρώτα δίνει το όνομα και μετά καταγράφει το όνομα αυτό στο σχετικό πιστοποιητικό.

Άρα η απόφαση της ορισθείσας από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Βόρειας Κυνουρίας επιτροπής είναι απόφαση, κατά πλειοψηφία βέβαια, περί  την ονοματοδοσία και στη συνέχεια η τοποθέτηση των πινακίδων από τον εργολάβο με το συγκεκριμένο όνομα επί των οδών είναι ενέργεια ή πράξη περί την ονοματοθεσία, δηλαδή πράξη συνακόλουθη ή εξακολουθητική της πρώτης.

Στο επίμαχο θέμα μας διαφαίνεται ότι λειτουργούν δύο σχήματα σχετικά με τη σημασία λέξεων ή φράσεων. Δηλαδή: 1. το σχήμα «μεταφοράς» ή «μεταφορά», κατά το οποίο η σημασία της λέξης ευρύνεται, δηλαδή επεκτείνεται, μεταδιδόμενη από μία έννοια σε άλλη λόγω κάποιας ομοιότητας και 2. το σχήμα «μετωνυμία ή υπαλλαγή», κατά το οποίο εκλαμβάνεται ως πρώτιστο το περιέχον αντί του περιεχομένου.

Π.χ. Ονοματοθεσία είναι η έννοια του περιέχοντος, δηλαδή εν προκειμένω η πινακίδα και η τοποθέτησή της σε ορισμένο δρόμο, ενώ ονοματοδοσία είναι η έννοια του περιεχομένου, δηλαδή η απόδοση του ονόματος και η δια πινακίδος τοποθέτησή του έκτοτε σε οδόν με σκοπό τον προσδιορισμό της οδού. Υποστηρίζω επίσης ότι οι όροι αυτοί είναι και «αντώνυμα». Δηλαδή ο όρος ονοματοδοσία είναι το αντώνυμο του όρου ονοματοθεσία. Δηλαδή δύο όροι με αντίθετη μεταξύ τους σημασία.

Το «Χρηστικό Λεξικό» της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών, που πρόσφατα κυκλοφόρησε, όπου και παραπέμπω, χαρακτηρίζει τον όρο «ονοματοδοσία» επίσημο σε σχέση με τον όρο «ονοματοθεσία». Επίσης παραπέμπω στο «Μονοτονικό Λεξικό της Δημοτικής» του Ηλία Καμπανά.

Άστρος
20 Ιουλίου 2017
Ηλίας Θεμ. Σακαλής
Φιλόλογος

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s